Department of Environmental Quality Promotion
Ministry of Natural Resources and Environment

Art Environment

7 June 2022

Share

Share on email

Views

Author : Uthai Moolpak

สิ่งแวดล้อมศิลปกรรม

สิ่งแวดล้อม สามารถเป็นได้ทั้งธรรมชาติและสิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้น ตึกสูงระฟ้าไปจนถึงถนนลาดยางมะตอย ยอดภูผาสูงชันปะทะสายลม ล้วนแล้วแต่เป็นสิ่งแวดล้อมด้วยกันทั้งสิ้น ขึ้นอยู่กับว่า “สิ่งที่เราสนใจคืออะไร” โดยทั่วไปแล้วสิ่งแวดล้อมมักหมายถึงสิ่งแวดล้อมของมนุษย์ (มนุษย์คือสิ่งที่เราสนใจนั่นเอง)

.

ตั้งแต่โลกได้ถือกำเนิดขึ้นผ่านการวิวัฒนาการมาหลายยุคสมัย ตั้งแต่ยุคที่เต็มไปด้วยเมฆดำปกคลุมทั่วฟ้า โลกทั้งใบเต็มไปด้วยน้ำยังไม่มีแผ่นดิน ยุคที่เริ่มมีผู้ผลิตถือกำเนิดขึ้น ยุคน้ำแข็ง ยุคไดโนเสาร์ จนกระทั่งมนุษย์ได้ถือกำเนิดขึ้น

.

มนุษย์ เริ่มค่อย ๆ วิวัฒนาการขึ้น มีการตั้งถิ่นฐานที่อยู่อาศัย เริ่มก่อไฟ ล่าสัตว์ หาพืชผักผลไม้ในป่า ต่อมาเมื่อมนุษย์เริ่มพัฒนาด้านภาษาเพื่อการสื่อสาร จึงเกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ก่อเกิดเป็นภูมิปัญญาเพื่อการดำรงชีวิตและสืบทอดพันธุ์กรรมและองค์ความรู้ต่าง ๆ จนในที่สุด ก็เริ่มสร้างสิ่งแวดล้อมของตนขึ้น

.

กว่าหลายพันปีที่มนุษย์ได้พัฒนาความรู้ เครื่องมือและสิ่งก่อสร้างต่าง ๆ จนมาถึงยุคสมัยของเทคโนโลยีล้ำสมัย สิ่งเดิมที่เคยเกิดขึ้นในอดีตแต่มีคุณค่าทางศิลปะ จิตใจ ความรู้ ความรู้สึก สามารถเรียกในภาพรวมได้ว่า “ศิลปกรรม” และเมื่อศิลปกรรมอยู่รวมกันย่อมเกิดเป็นสิ่งแวดล้อมศิลปกรรม ซึ่งมีรายละเอียดดังต่อไปนี้

 

ศิลปกรรม ตามคำนิยามจาก คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (2559) หมายถึง “สิ่งที่มนุษย์สร้างหรือกำหนดขึ้นทั้งในอดีตและปัจจุบันด้วยความสามารถ สติปัญญา กำลังกาย กำลังใจ และได้รับการยกย่องว่ามีคุณค่าในทางศิลปวัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ โบราณคดี และเทคโนโลยีศิลปกรรม ได้แก่ พระราชวัง วัง วัด ศาสนสถาน ศาล อนุสาวรีย์ ป้อม คูเมือง กำแพงเมือง อาคารที่มีคุณค่าทางสถาปัตยกรรม คลอง สะพาน ท่าน้ำ และแหล่งชุมชนโบราณ”

.

 

สิ่งแวดล้อมศิลปกรรม ตามคำนิยามจาก คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (2559) หมายถึง “สรรพสิ่งที่เป็นธรรมชาติและที่มนุษย์สร้างขึ้น รวมทั้งสภาพแวดล้อมที่อยู่ในพื้นที่โดยรอบแหล่งศิลปกรรมที่เป็นองค์ประกอบ และมีความสัมพันธ์เกี่ยวเนื่องกัน ทั้งทางตรงและทางอ้อมต่อแหล่งศิลปกรรมนั้น ๆ ”

.

กล่าวอีกนัยหนึ่ง ศิลปกรรม คือ มรดกทางวัฒนธรรมของมนุษย์ ซึ่งในปัจจุบันมีความจำเป็นอย่างเร่งด่วนในการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมศิลปกรรมเหล่านี้ไว้ เนื่องจากสถานการณ์การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate Change) ที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน ส่งผลให้มีปริมาณก๊าซเรือนกระจกเพิ่มสูงขึ้นในชั้นบรรยากาศ ส่งผลให้เมื่อมีความชื้นในอากาศ เกิดการควบแน่นและกลายเป็นน้ำฝนตกลงมาจะมีฤทธิ์เป็นกรดที่กัดกร่อนแหล่งศิลปกรรม ทำให้มรดกทางวัฒนธรรมนี้ได้รับความเสียหาย

.

นอกจากนี้จากการดำเนินการกิจกรรมของมนุษย์ที่อาจเข้าไปรบกวนแหล่งศิลปกรรมเหล่านี้ ส่งผลให้ทัศนียภาพที่อยู่โดยรอบแหล่งศิลปกรรมได้รับความเสียหาย อาจทำให้เกิดเป็น ‘มลทัศน์ (Visual Pollution)’ โดยลักษณะผลกระทบทางด้านภูมิทัศน์หรือผลกระทบทางสายตาที่เกิดขึ้นต่อสิ่งแวดล้อมศิลปกรรม สามารถแบ่งออกเป็น 4 ลักษณะ ดังนี้

 

  1. การรบกวน (Disturbance) หมายถึง สิ่งก่อสร้างที่อยู่บริเวณมุมมองสำคัญของสิ่งแวดล้อมศิลปกรรม ทำให้เกิดความรู้สึกรบกวนเกะกะทางสายตาหรือรบกวนองค์ประกอบความงามที่สำคัญ
  2. การคุกคาม (Threaten) หมายถึง การที่สิ่งก่อสร้างปรากฏในตำแหน่งประชิดหรือใกล้เคียงกับสิ่งแวดล้อมศิลปกรรมหรือองค์ประกอบที่มีคุณค่าของสิ่งแวดล้อมศิลปกรรมส่งผลให้คุณค่าของสิ่งแวดล้อมศิลปกรรมลดลง
  3. การบดบัง (Obstruction) หมายถึง การที่สิ่งก่อสร้างใด ๆ บดบังมุมมองสำคัญของสิ่งแวดล้อมศิลปกรรม
  4. ความแปลกแยก (Alienation) หมายถึง การที่สิ่งก่อสร้างใด ๆ ก็ตามมีลักษณะที่แตกต่างไปจากคุณลักษณะทางภูมิทัศน์โดยรวมของสิ่งแวดล้อมศิลปกรรม ส่งผลให้เกิดความแปลกแยกหรือขาดความกลมกลืนของภูมิทัศน์โดยรวมของสิ่งแวดล้อมศิลปกรรม

.

จากที่กล่าวไปแล้วข้างต้น สิ่งแวดล้อมศิลปกรรม เป็นสิ่งแวดล้อมหนึ่งของมนุษย์ที่เราต้องร่วมกันดูแลรักษาและอนุรักษ์ไว้ให้คงอยู่สู่คนรุ่นถัดไป

.

.

HiddenChess เรียบเรียง

 

 

 

เอกสารอ้างอิง

คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม.

  1. คู่มือแนวทางการจัดการ สิ่งแวดล้อมศิลปกรรมเพื่อลดผลกระทบด้านภูมิทัศน์. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ : ห้างหุ้นส่วนจำกัด เรือนแก้วการพิมพ์.

รัฐรวี อุสาวัฒนสิน. EIA กับแหล่งศิลปกรรม (ออนไลน์). สืบค้นข้อมูลเมื่อวันที่ 27 พฤษภาคม 2565, จาก

http://www.onep.go.th/eia/wp-content/uploads/2022/02/วารสาร-สผ-ปีที่-23-ฉบับที่-3-กย-ธ.ค-64.pdf

อ้างอิงรูปภาพ

สำนักศิลปวัฒนธรรมและพัฒนาชุมชน มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี. แหล่งศิลปกรรมอันควรอนุรักษ์ไว้

(ออนไลน์). สืบค้นข้อมูลเมื่อวันที่ 27 พฤษภาคม 2565, จาก https://images.app.goo.gl/UJtfvX5rRuFinega7

Share on email

Related

1 June 2022
EIA กับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (Environmental Impact Assessment) หรือ EIA ตามความในมาตรา
Views
23 May 2022
วันเต่าโลก (World Turtle Day) กระดองหนาและแข็งเมื่อโตเต็มวัย ออกลูกเป็นไข่ เดินสี่ขา เคลื่อนที่ช้าขณะอยู่บนบก มีทั้งสายพันธุ์บนบกและทะเล
Views
22 May 2022
วันสากลแห่งความหลากหลายทางชีวภาพ (International Biodiversity Day) . แม้ในปัจจุบันวิทยาการและเทคโนโลยีของมนุษย์จะพัฒนาและก้าวหน้าอย่างรวดเร็วและเป็นส่วนหนึ่งในชีวิตประจำวันของมนุษย์ก็ตาม แต่เราก็ยังคงต้องพึ่งพาระบบนิเวศที่อุดมสมบูรณ์ที่มีน้ำ อาหาร ยา
Views

เราใช้คุกกี้เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้เว็บไซต์ของคุณ คุณสามารถศึกษารายละเอียดได้ที่ นโยบายความเป็นส่วนตัว

Privacy Preferences

คุณสามารถเลือกการตั้งค่าคุกกี้โดยเปิด/ปิด คุกกี้ในแต่ละประเภทได้ตามความต้องการ ยกเว้น คุกกี้ที่จำเป็น

Allow All
Manage Consent Preferences
  • Always Active

Save